Orta Doğu’daki çatışmaların ardından Hürmüz Boğazı’nda petrol sevkiyatının durma noktasına gelmesi küresel enerji piyasalarını sarstı. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu Uluslararası Enerji Ajansı üyesi 32 ülke 400 milyon varillik petrol stokunu piyasaya açma kararı aldı. Tarihin en büyük rezerv operasyonu olarak kayda geçen hamlenin petroldeki yangını söndürüp söndürmeyeceği merak ediliyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nda petrol sevkiyatının fiilen durması, küresel enerji piyasalarında adeta bir varlık yokluk savaşını tetikledi. Orta Doğu’da yükselen tansiyon petrol fiyatlarını hızla yukarı çekerken, küresel ekonominin en büyük sigortası olarak görülen stratejik rezervler devreye alınıyor. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 ülke toplam 400 milyon varillik petrol stokunu piyasaya açacak. Tarihin en büyük rezerv müdahalelerinden biri olarak kayda geçen hamlenin, petrol piyasalarındaki sert dalgalanmayı sınırlayıp sınırlayamayacağı ise belirsizliğini koruyor.
HÜRMÜZ TIKANDI ARZ DARALDI
Dünya petrol ticaretinin ana arterlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nda tanker geçişlerinin aksaması, küresel enerji arzında ciddi bir kırılmaya yol açtı. Savaş öncesinde günde yaklaşık 20 milyon varil petrolün taşındığı güzergahta sevkiyatların kriz öncesinin yüzde 10’una kadar gerilediği belirlendi. Yaşanan daralma, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin risk altına girmesi anlamına geliyor. IEA’nın yayımladığı Petrol Piyasası Raporu, durumun ciddiyetini ortaya koyuyor. Rapora göre tanker geçişlerinin kısa sürede normale dönmemesi halinde mart ayında Körfez ülkelerinde günlük 7,9 milyon varillik ham petrol ve toplamda 9,9 milyon varillik sıvı yakıt üretimi sekteye uğrayabilir. Kuzey Amerika’daki üretimin kış koşullarından çıkması ve Rusya ile Kazakistan’daki toparlanma çabaları Orta Doğu’daki kaybı telafi etmeye yetmiyor. Bölgeden gelen güvenlik haberleri de tabloyu ağırlaştırıyor. İngiltere Deniz Ticaret Örgütü, Cebel Ali Limanı açıklarında bir konteyner gemisinin vurulduğunu bildirirken, Irak yönetimi de Basra Körfezi’nde tanker patlaması sonucunda petrol limanlarını geçici olarak kapattığını duyurdu.
PİYASAYA 400 MİLYON VARİLLİK MÜDAHALE
Orta Doğu'daki kriz derinleşirken, arz daralmasını kırmak ve fiyatlardaki sert yükselişi sınırlamak amacıyla IEA üyesi ülkeler 400 milyon varillik rekor büyüklükte bir rezervi piyasaya sunmaya hazırlanıyor. Operasyonun merkezinde yer alan ABD, tek başına 172 milyon varil petrolü piyasaya vermeyi taahhüt etti. ABD Başkanı Donald Trump, Enerji Bakanlığı’na verdiği talimatla 120 gün sürecek bir arz takvimi başlatıldığını açıkladı. İngiltere ise elindeki 76,6 milyon varillik acil durum stokunun 13,5 milyon varilini serbest bırakacağını paylaştı. IEA üyesi ülkelerin aldığı karar doğrultusunda Türkiye de stratejik petrol rezervlerinden 11,6 milyon varillik kullanım gerçekleştirecek. Türkiye’nin günlük petrol tüketiminin yaklaşık 1 milyon varil seviyesinde olduğu biliniyor. Buna göre serbest bırakılacak miktar yaklaşık 10-12 günlük tüketime denk geliyor. IEA kurallarına göre üye ülkeler, net petrol ithalatlarının en az 90 gününe eş değer stratejik stok tutmak zorunda. Acil durum rezervleri küresel enerji güvenliğinin “son savunma hattı” olarak değerlendiriliyor. Hâlihazırda IEA üyelerinin elinde 1,2 milyar varilin üzerinde kamu stoku ve yaklaşık 600 milyon varillik endüstriyel stok bulunuyor. IEA üyesi ülkelerin acil durum petrol stoklarını koordineli olarak piyasaya sürme kararı, 1974'te kurulan ajansın tarihinde alınan 6. karar oldu. Daha önce benzer kararlar 1991, 2005, 2011 ve 2022'de Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlaması sonrasında alınmıştı.
STRATEJİK REZERVLER YETERLİ OLACAK MI?
Kullanılacak stratejik petrol rezervlerinin fiyatlar üzerindeki etkisi henüz net değil. Başkan Donald Trump, Kentucky’de yaptığı konuşmada rezervlerin piyasaya girmesiyle fiyatların şimdiden aşağı yönlü hareket ettiğini savundu. Ancak enerji uzmanları, fiziki sevkiyatların aksadığı bir ortamda yalnızca rezerv açıklamalarının tek başına yeterli olmayabileceğine dikkat çekiyor. Arz tarafında 8 ila 10 milyon varillik günlük açık oluşabileceği yönündeki tahminler, fiyatlar üzerindeki baskının sürebileceğine işaret ediyor. Enerji uzmanlarına göre küresel petrol piyasalarında kalıcı bir rahatlama sağlanabilmesi için tanker trafiğinin yeniden normalleşmesi gerekiyor. Krizin kaderi büyük ölçüde Hürmüz Boğazı’nda güvenliğin ne kadar sürede sağlanacağına bağlı görünüyor.
