Ortadoğu’daki askeri gerilimler, uluslararası petrol piyasalarında dalgalanmalara yol açtı. Brent petrol fiyatları son dönemde hızla yükselirken, akaryakıt maliyetleri de Türkiye’de pompaya doğrudan yansımaya başladı. Bu durum, motorin ve benzin fiyatlarına yüksek zam beklentilerini tetiklerken ekonomi yönetiminin, geçmişte uygulanan Eşel Mobil sistemini yeniden devreye alma hazırlığı yaptığı konuşulmaya başlandı. Peki ‘Eşel mobil’ sistemi nedir, geri dönüyor mu? Limit ne kadar olacak? İşte tüm detaylar…
Ortadoğu’daki askeri gerilimler, özellikle İran ve çevresindeki gelişmeler petrol fiyatlarını etkiledi. Brent petrolün son dönemde 80 doların üzerine çıkması, Türkiye’de motorin ve benzin fiyatlarına yüksek zam beklentisine yol açtı. Bu fiyat baskısı, motorin litre fiyatının 70 TL’yi zorlayacağı konuşmalarını da gündeme getirdi.
Eşel Mobil Sistemi yeniden masada
Böyle bir fiyat artışı ortamında ekonomi yönetimi, geçmişte uygulanan Eşel Mobil sistemini yeniden devreye alma ihtimalini değerlendiriyor.
Bu mekanizmanın temel amacı, uluslararası petrol fiyatlarındaki artışın tüketiciye doğrudan yansımasını sınırlamak. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın bu konuda etki analizi çalışması yürüttüğü belirtiliyor; nihai kararın bu hafta içinde netleşmesi bekleniyor.
‘Eşel Mobil’ sistemi nedir? Nasıl çalışır?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki dönemsel artışların enflasyonist etkilerini önlemek amacıyla geliştirilen bir mekanizma, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuru artışlarına bağlı olarak oluşacak fiyat artışlarının, Özel Tüketim Vergisi’nden karşılanarak akaryakıtın pompa satış fiyatına yansımamasını sağlamaya yönelik bir sistem olarak biliniyor.
Örneğin, motorin fiyatı belirtilen nedenlerle (vergiler hariç) 20 kuruş artacağında, motorindeki ÖTV aynı tutarda indirilmek suretiyle motorinin pompa fiyatı sabit tutuluyor. Daha sonra motorin fiyatında indirim yapılacak olması durumunda ise, öncelikle ÖTV tutarı artırılarak vazgeçilen ÖTV karşılanıyor.
Böylelikle Hazine ve Maliye Bakanlığı, tüketiciyi ve dezenflasyon sürecini artan fiyatlardan koruma altına almış oluyor.
Limit ne kadar olacak?
Henüz resmi bir açıklama yok. Ancak ekonomi kaynakları şunları işaret ediyor:
Benzinde 14,8277 lira, motorinde 13,9006 lira, LPG (Propan) 11,3830 lira ÖTV bulunuyor. Eşel mobil sistemine geçilmesi durumunda bu tutarlar kadar akaryakıta gelecek zam devlet tarafından karşılanmış olacak. Başka bir deyişle zam tutarı kadar Özel Tüketim Vergisi'nden vazgeçilecek. ÖTV tavanına erişildiğinde ise mecburi olarak zamlar akaryakıt pompa fiyatlarına yansıyacak. Örnek vermek gerekirse benzindeki ÖTV 14,8277 lira ve gelen toplam zamlar 15 lira olduğunu varsayarsak benzine 18 kuruşa yakın zam gelecek.
Devlet burada sadece ÖTV değil, Katma Değer Vergisi'nden de vazgeçmiş olacak. Tahsil edemediği ÖTV'nin KDV'si de gerileyeceği için devletin vergi kaybı artmış olacak. Eşel Mobil tekrar devreye alınırsa zamların pompaya yansıması daha sınırlı olabilir, hatta belirli dönemlerde hiç yansımayabilir. Sistem devreye alınmazsa piyasadaki fiyat baskısı yüksek zamlar olarak pompaya yansıyabilir. Yani “limit ne kadar olacak?” sorusu şu anda karar alma sürecine bağlı. Çalışmalar kısa sürede tamamlanacak ve alınan karar kamuoyu ile paylaşılacak.
Milyonlarca araç sahibini ilgilendiriyor
Küresel petrol piyasalarındaki gelişmeler ve Eşel Mobil kararı doğrudan benzin ve motorin fiyatlarını etkiliyor.
Sürücüler, zammın boyutu kadar vergi mekanizmasının nasıl uygulanacağını da yakından takip ediyor.
İlerleyen günlerde resmi açıklama geldiğinde, pompada fiyat değişimi netleşecek.
Türkiye'de daha önce uygulanmıştı
Türkiye'de uzun süre uygulanan bu sistem, 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurundaki aşırı hareketlilik nedeniyle sürdürülebilir bulunmayarak kaldırılmıştı. 2026'nın ilk aylarında ise yaşanan jeopolitik şoklar, bu sistemin enflasyon üzerindeki baskıyı azaltmak adına yeniden değerlendirilmesine yol açtı.
