Haydarpaşa’nın temelindeki bin kazıktan 800’ü yok oldu: Gar nasıl ayakta kaldı?

İstanbul’un simge yapılarından Haydarpaşa Garı’nda yürütülen çalışmalarda, yapının temelindeki yaklaşık bin ahşap kazıktan yalnızca 200’ünün yerinde olduğu tespit edildi. Bir asrı aşkın tarihinde mühimmat patlaması, bombardıman, tanker faciası ve yangın yaşayan tarihi garın güçlendirme ve restorasyon çalışmaları sürüyor. Haydarpaşa Gar Sahası’ndaki ilk etabın 2027’de tamamlanması hedefleniyor.

Haydarpaşa Garı, yaklaşık 120 yıllık tarihinde savaşlardan yangınlara pek çok felaketi atlattı. Ancak devam eden restorasyon çalışmaları, bu kez binanın altında yıllardır görünmeyen başka bir sorunu ortaya çıkardı.

Garın orijinal projelerinde temel altında yaklaşık bin ahşap kazık bulunuyor. Yapılan incelemelerde ise bunlardan yalnızca 200’ünün yerinde olduğu belirlendi. Yaklaşık 800 kazığın zaman içinde yok olduğu tespit edilince tarihi yapının zemin ve temel sisteminde kapsamlı bir güçlendirme çalışması başlatıldı.

Haydarpaşa'nın kazıkları çakılırken.

Haydarpaşa'nın altında ne var?

Haydarpaşa Garı, deniz kıyısındaki dolgu alan üzerine inşa edildiği için temelinde ahşap kazık sistemi kullanıldı.

Son incelemelerde kazıkların büyük bölümünün günümüze ulaşmadığı ortaya çıkarken zeminin yapısı da yeniden ele alındı. Tarihi garın güvenliğini artırmak için yeni kazıklar ve farklı zemin iyileştirme yöntemleri uygulanıyor.

Çalışmaların sürdüğü Haydarpaşa Gar Sahası’ndaki ilk etabın 2027 yılında tamamlanması planlanıyor.

Daha ilk yıllarında savaşla karşılaştı

Bugünkü gar binasının yapımına 1906’da, II. Abdülhamid döneminde başlandı. Anadolu’dan İstanbul’a gelen demiryolunun deniz ulaşımıyla buluştuğu Haydarpaşa, kısa sürede şehrin en önemli ulaşım noktalarından biri haline geldi. Ancak gar daha ilk yıllarında savaşın etkilerini yaşadı.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Haydarpaşa’dan cephelere asker ve mühimmat sevk edildi. 6 Eylül 1917’de bölgede meydana gelen büyük mühimmat patlamasında gar, liman ve çevredeki yapılar ağır hasar gördü. Garın çatısı yandı. Bir yıl sonra Haydarpaşa bu kez hava saldırılarının hedefi oldu.

Savaş uçakları garı bombaladı.

Tanker faciası Haydarpaşa'yı da vurdu

Garın yaşadığı büyük felaketlerden biri de 15 Kasım 1979’da meydana geldi. Petrol yüklü Independenta tankeri Haydarpaşa açıklarında bir yük gemisiyle çarpıştı. Ardından yaşanan büyük patlama ve yangının etkisi kıyıya kadar ulaştı. Haydarpaşa Garı’nın camları ve tarihi vitraylarının bir bölümü patlamada zarar gördü.

Böylece bina, yüz yılı aşkın tarihini hiç değişmeden değil, defalarca hasar görüp onarılarak geçirdi.

Tanker faciasından Haydarpaşa'nın vitrayları da etkilendi.

İstanbul'a gelişin simgesi oldu

Haydarpaşa yalnızca trenlerin gelip gittiği bir gar değildi. Anadolu’dan İstanbul’a çalışmaya, okumaya veya yeni bir hayat kurmaya gelen binlerce insan için şehre açılan ilk kapılardan biriydi.

Bu nedenle Yeşilçam filmlerinin İstanbul’a geliş sahnelerinde de sık sık Haydarpaşa kullanıldı. Garın merdivenlerinden çıkıp İstanbul’a bakan karakterler, zamanla Türk sinemasının hafızasına yerleşen görüntülerden biri haline geldi.

Cüneyt Arkın'ın da rol aldığı Gurbet Kuşları filmi Haydarpaşa'dan başlar...

Peronların altından başka bir tarih çıktı

Haydarpaşa Garı’nda 2010 yılında çıkan yangında binanın çatısı büyük hasar gördü. Ardından tren seferlerinin durmasıyla gar uzun süre sessiz kaldı.

Restorasyon çalışmaları sürerken 2018’de başlayan arkeolojik kazılar ise Haydarpaşa’nın hikâyesine yeni bir katman ekledi.

Peronların altında antik Khalkedon’a, yani Kadıköy’ün geçmişine uzanan kalıntılar bulundu. Roma ve Bizans dönemlerine ait yapı izleri, mezarlar, kilise ve hamam kalıntıları gün yüzüne çıkarıldı.

Buluntuların ardından Haydarpaşa Gar Sahası yalnızca bir ulaşım alanı olarak değil, arkeolojik mirasın da korunacağı yeni bir proje kapsamında ele alındı.

Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminden kalıntılar bulundu.

Haydarpaşa nasıl geri dönecek?

Yeni projede Haydarpaşa’nın demiryolu işlevinin korunması planlanıyor. Bunun yanında alanda müze, kütüphane, sergi ve performans alanlarının yanı sıra arkeolojik kalıntıların ziyaret edilebileceği bölümlerin de yer alması öngörülüyor.

Böylece Haydarpaşa’nın yeniden açıldığında yalnızca bir gar değil, ulaşım ile kültür ve sanatın bir araya geldiği geniş bir yaşam alanına dönüşmesi hedefleniyor. Mühimmat patlamasından bombardımana, tanker faciasından çatı yangınına kadar pek çok olay yaşayan Haydarpaşa’da şimdi hem tarihi yapıyı hem de altında ortaya çıkan geçmişi koruyacak çalışmalar devam ediyor.