TR
EN
AR
FR
RU
UR
Cılızlıklar ve boşluklar
Türkiye’de uzunca bir aradan sonra ekonomi yeniden siyâsetin merkezine yerleşti. Bunu bir bakıma faydalı bulduğumu söylemeliyim. Ekonomide işlerin görece iyi gittiği devirlerde siyâsetin bagajı ,
ekonomik işbölümünün
meselelerini tartışmayı bırakmış; kültürel bölünmelerin
meseleleriyle dolmuştu. Bunu oturmuş olmasında daha berrak görmekteyiz. 80’ler, 90’lar ve 2000’lerin ilk on senesi aşağı yukarı ilk on senesi kültürel kimlikler mücâdelesinin
gündemleriyle yüklü geçti. Biz daha o zamanlarda, taşlanmayı da göze alarak bu durumun sürdürülebilir olmaktan uzak olduğunu; kültür-siyâset eşlenmesinin kültürel sorunların çözümünü sağlamayacağını, tam aksine içinden çıkılmaz hâle getireceğini;
postmodern entelektüel tuzaklardan uzak durulması gerektiğini uzun uzun yazmış ve anlatmıştık. Siyâsetin birincil meselelesinin âdemoğlunu kuşatan maddî medeniyet meseleleri
olduğunu; varolduğunu hiç bir zaman reddetmediğimiz kültürel meselelerle de ancak bu dâirede yüzleşilirse mânâlı bir iş yapılmış olacağını düşünmekten hiç vazgeçmedim. Eğer, meselelerle siyâseten yüzleşilecekse, birincil tercihin kültür değil, ekonomi olduğunu
hep müdafaa ettim. Ekonomi politik
kavramsallaştırmasının değerini hep takdir ettim. Gelin görün ki, mütevvefa W.Mills
’in daha 1950’lerde çok sağlam tespit etmiş ve eleştirmiş olduğu üzere, kapitalizm akademyayı da zehirledi. Aşırı bir uzmanlaşmaya
boğdu. Sosyoloji târihten, târih sosyolojiden; politoloji sosyolojiden ve ekonomiden koparıldı. Üniversitelerdeki kürsüleşmeler, insanlık durumlarına dâir bir zamanlar var olan bütüncül yaklaşımlarını kaybettiler. Ortalık, “Ben târihçiyim; sosyolojiden anlamam” veyâ “Ekonomist olarak siyâsetten anlamam” diyen tuhaf akademiklerle doldu. Uzmanlaşmaları reddetmiyorum; ama her uzmanlaşma kendisini monadlaştırarak, kendisine mahkûm oluyorsa
, üstelik bu teşvik ediliyorsa bir noktadan itibâren bunların rastgele olmadığını, genel olarak insanlığın aptallaştırılmasına
dâir güdümlü bir siyâsetin ürünü olduğunu düşünmekten kendimi alıkoyamıyorum. Aptallaştırılmış insanlık kapitalizmin temel arzusudur. Bu arzunun hayâta geçirilmesi için illâ ki karanlıkçılık
(obskürantizm) gerekmiyor. “İnsanlığı eğitiyoruz” maskesi altında da insanlık aptallaştırılabilir. Daha açık ortaya koyalım: Mesele eğitimin aydınlığı
ile eğitimsizliğin karanlığı
arasında değildir. Eğitimi ve öğretimi, tâlim ve terbiyeyi de devreye sokarak aynı arzuyu gerçekleştirmek pekâlâ mümkündür. Kapitalizm, kalite artışı sağlayacağım bahanesiyle tâlim ve terbiyeyi de istimlâk etti. Netice hiç de öyle olmadı. İşlemsel dünyâmızda bir düzey gelişme sağlayan uzmanlaşmaların yüksek voltajlı aydınlığıyla, körleşmek mukadderdir. Kapitalizm
ekonomizm
yapar. Bu; ekonominin siyâsal yapıdan ayrıştırılmasıdır. Vaz edilen düşünce, ekonominin, tıpkı tabiatta olduğu gibi dokunulmaz kanunları
olduğu yolundadır. Ekonominin siyâsetten, sâdece siyâsetten değil ahlâktan da ayrıştırılması, kapitalizmin tartışılmaz kılınması
adınadır. Bugün ekonomizm, siyâseti siyâsa
(policy) olarak kabûl eder; siyâset
(polity) olarak değil. Bu hadımlaştırma da yetmemiş; ekonomiyi de finansal ekonomi
olarak düzleştirmeyi de becermişlerdir. Bugün ortalık, kendisini ekonomist zanneden, kavrayışsızlıklarını süslü bir jargonla makyajlayan finansçlardan
geçilmiyor. Bir de her şeyi biliyor, kendi dar dünyâlarının dışında olup biten şeyleri küçümseyen edâları var ki, ancak cehâletlerinin koyuluğu
ile açıklanabilir. Kapitalizm, kadim târihlerden gelen dokunmuş bilgi dünyâmızı hallaç pamuğu gibi dağıttı. Yaygın olarak
ekonomi politik
olarak bilinen; benim ise politik ekonomi
olarak telâffuz etmeyi daha doğru bulduğu kavram seti aslında çok kıymetlidir. Ekonominin siyâsette, siyâsetin de ekonomide sağlamasını yapmaktır
bu. Bu iki güçlü târihsel yapının etkileşimini disiplinli bir şekilde akılda tutmak; herhangi birisinin cilvesine fazlaca kapılmamaktır bu. Uzmanlığı ise şöyle değerlendirmek daha doğru olur: Politolojinin kavramlarının baskın olduğu bir açıdan çekilen bir fotograf sâdece siyâsal nitelikli değildir. Her fotografta olduğu üzere, ekonomiyi görece bulutlu (flu) bırakır. Ama kadrajdan dışarı çıkarmaz. Ekonomi uzmanlığı ise bunun tersine yapacaktır. Ekonomik olanı berraklaştıracak; siyâsal olanı ise görce sisli veyâ bulutlu bırakacaktır. Tek bir fotografta tekmil bir berraklık sağlamak imkânsızdır. Mesele farklı açılardan çekilen fotografları mukayese etmekten ve birlikte değerlendirmekten ibârettir.Ucuz kredi imkânlarının dünyâyı köpürttüğü, yarı merkez dünyâlarda tüketmeyi seven kırılgan orta sınıflar türettiği bir
Güzel Zaman
’ın (Belle Epoque) sonuna geldik. Köpükler birer birer sönüyor. Kapitalizm târihinin en ağır sistemik krizlerinden birisini yaşıyor. Batı üretici gücününün kısm-ı âzamını hanidir kaybetti. (Japonya da buna dâhil.) Elinde gerçek değeri mütemâdiyen düşen, bir zaman sonra pul olacağı âşikâr olan hormonlu finansal güçleri var. Bir de ölümcül stratejik, taktik ve ne idüğü belirsiz biyolojik silâhları. Çin’den ise hiç iyi haberler gelmiyor. Dünyâ 2008 Krizini Çin sâyesinde aştı. 2019 ve onu derinleştiren krizlerde manzara çok farklı. Bu defâ Çin’den ses soluk çıkmıyor. Yerleşik ödemeler rejimi hâla Dolar’ı görece ayakta tutuyor. Buna rağmen merkez ve ona borçlu yarı merkez dünyâda
enflasyon
patlıyor. Çin başta olmak üzere dünyânın başka yerlerinde bagagında ekonomik durgunluk, gerileme ve çöküşün senaryosunu taşıyan deflasyonist
süreçler almış başını gidiyor. Bu dünyâda politik ekonomi düşüncesinin yeniden itibâr kazanması gerekir. Gelin görün ki, ekonominin siyâette yeniden ses getirmesi politik ekonomi
veyâ ekonomi politik
derinlikleri hatırlamak üzerinden değil; zevâhiri kurtarmaya mâtuf cılız ekonomi siyâsalarının
(policy making) canlanması seviyesinde gerçekleşiyor. Bu cılızlığın doğurduğu boşluğu, endişe ederim ki yine çarpık bir faturalandırmayla kültürel kimlik kavgaları ve kan dâvâları dolduracak…Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.