Faiz kararındaki “ölçü” piyasaya ne anlatıyor?

Merkez Bankası Para Politikası Kurulu Şubat toplantısı haftasının sonundayız. Karar açıklandı. Kararın niteliğini metindeki ifadelerle beraber değerlendirmek istiyorum. Çünkü piyasaların neredeyse tüm öngörüsünü kaybettiği bir ortamda durumu tersine çevirmek ve pusu biraz dağıtmak adına mesajlar verdiğini düşünüyorum. Diğer tüm kararlarından farklı bir niteliği olduğunu okuyorum.

Metinde gerçekten daha önce görmediğimiz türden ilginç mesajlar var ama önce son durumu ele almak için sene sonuna gitmemiz lazım. Aralık ayındaki 2022’nin son faiz indirimiyle beraber politika faizi tek haneye gelmişti. Merkez Bankası da bu kararla faiz indirebileceği alanı tükettiğini değerlendirmişti. Böylece seçime iyice yaklaşana kadar başka bir ifadeyle en azından Mart 2023’e kadar yeni bir indirim olmayacağı ile ilgili fikir birliği oluştu. Fakat marta varmadan şartlar değişti.

Öyle büyük bir afet memleketi vurdu ki şehirler yıkıldı, milyonlarca insan geniş bir bölgeden başka illere göç etti, şehirler öksüz kaldı. Gayrısafi yurtiçi hasılanın %10’u, ihracatın %20’si, tedarik zincirinin bir bölümü yara aldı, milyarlarca dolara tekabül eden kayıplar hesaplandı.

Ortam buyken ve yönetme kabiliyeti hala yerli yerinde durmasına rağmen kurda felaket senaryoları, enflasyonda kötümser beklentiler alttan alta işlenmeye başladı. Ne zaman olacağı bilinmeyen yeni depremler karşısında pozisyon almak isteyen, topluma korku yaymaya, güvenlerini kırmaya hevesliler meydana çıktı. Hatta her tür korku taciri meydana döküldü ya neyse. Tam da bu şartlarda Merkez Bankasının vereceği karar önemliydi.

Alacağı her hangi bir faiz kararının miktarı beklenen ekonomik etkinin ölçüsü olarak kabul görecekti. Bunu da anlamış olmalı. Çünkü tahminlere bir cevap verdi. Kararı ilginç yapan da buydu. Piyasa oyuncularıyla doğrudan konuştu.

Peki tahminler neyi söylüyordu? Kimse faiz artırımı beklemiyordu zaten, bir kısım faiz indirimi de beklemiyordu, bir kısım 100 baz puan, bazısı ise 200 baz puanlık indirim bekliyordu. Böylece medyan beklenti 100 baz puan olarak şekilleniyordu.

Buna mukabil Merkez Bankası 50 baz puanlık bir indirim yaptı ve karar metninde tüm ekonomik aktörler için ziyadesiyle önemli kayıtlar düştü.

İfadeleri olduğu gibi verip yorumlayacağım;

“Depremin yakın vadede ekonomik aktiviteyi etkilemesi beklenmekle birlikte orta vadede Türkiye ekonomisinin performansı üzerinde kalıcı bir etkide bulunmayacağı öngörülmektedir.”

“…Kurul, politika faizinin 50 baz puan düşürülmesine karar vermiştir. Kurul, bu ölçülü indirim sonrası para politikası duruşunun fiyat istikrarı ve finansal istikrarı koruyarak deprem sonrası gerekli toparlanmayı desteklemek için yeterli olduğu görüşündedir.”

Bu iki ifade gerçekten belirleyici. Öncelikle ilk kısımda Merkez Bankası kimsenin sağlıklı biçimde ölçemediği yıkımın ekonomik etkilerinin kısa vadeli olacağını tespit ediyor. Bu dalgalanmalar olsa da durulacağının, yatırım kararlarının ertelenmesini gerektirecek derecede yönetilemez bir sorunla karşılaşılmayacağının beyanıdır. Veya en azından yeni tamamlanan yatırımların zayi olmayacağının işaretidir. Bunu duymak isteyecek o kadar geniş bir iş çevresi var ki; Merkez Bankası onlara çok ihtiyaç duydukları bir ses vermiş oldu.

İkinci kısımda dikkat çekici olan ise 200 puanlık beklentilere “ölçüsüz” demesiydi. “Ölçü” ifadesi ve 50 baz puanlık müdahalesiyle depremin ekonomik etkisinin tolere (tahammül) edilemez olmayacağını beklediğini söyledi. Aksine büyük bir faiz indirimi yapsa endişe duyulabilecek bir etki beklendiğini düşündürebilirdi. Merkez Bankası 50 yeter diyerek depremin ekonomik tesirinin ölçüsüyle ilgili fikrini paylaşmış oldu. Yönetilemez olmadığını değerlendirdi.

Bu tespitler, bugün finansal ya da reel piyasalarda pozisyon tutmuş olanlar için bir miktar öngörü sağlıyor olmalıdır. Ne diyelim; umarım Merkez Bankası beklentilerinde haklıdır.

Dönüşümde açıkta kalma endişesi yaşayan insanlar

Bir kentsel dönüşüm projesinin içindeyim. Proje gitmiyor. Mahallelinin düşüncelerini paylaşmaları için muhtar bir sosyal medya mesajlaşma grubu oluşturdu. Tartışmaları takip ediyorum. Bazısı projede havuz olmasını istiyor, bazısı havuz olursa aidat yüksek olur diyor. Bazısı benim evim zaten yeni neden projedeyim diyor. Bazısı beş para etmez bağımsız bölümlerine görece ufak bir tutarı çok uzun vadede ödeyeceği için elini ovuşturuyor. Bazısı 150 metre kare dairesinin yerini 60 metre kare dönüşmüş dairenin ikame edemeyeceğini düşünüyor. Bazısı teklifin adil olmadığını bazısı lütuf bulduğunu düşünüyor. Bazısı yıllardır dairesinin kredisini ödüyor. Bazısı çoluğunun çocuğunun rızkının heba olacağından korkuyor. Kira yardımı kimseyi kesmiyor.

Diğer taraftan belediye başkanı inançlı, çözüm üreteceğini düşünüyor. Kentsel dönüşüm müdürü ikna stratejisi olarak esnaflığı seçmiş gibi görünüyor. Bir kısmı muhtara saldırıyor. TOKİ işe kâr amacı gütmeden giriyor. Yani yüzlerce farklı dinamik işliyor ama mahalleli için bir tek ortak endişe var. Bu noktaya dikkatinizi çekmek istiyorum çünkü gerisi teferruat kalıyor.

Çok çeşitli siyasi görüşten bu mahalleli grubunun paylaştığı ortak endişenin söze dökülmüş hali şu; “önümüz seçim, evlerimizden çıkarsak da seçimde mevcut hükümet giderse proje yapılmaz, aç açıkta evimizin yıkıldığıyla kalırız.”

Bu siyasi bir propaganda değil. Aynı problemin yükünü çekenler ve sesini duyuramayanlar arasında her tekrarlandığında itiraz edilememiş bir kaygının ifadesi. Bu depremden korkan sıradan insanlardan yükselen bir serzeniş... Üzerine düşünülesi…