İran’da artan protestoların arka planında ekonomik sorunlar öne çıkarken, ülke para birimindeki sert düşüş ve yıllardır süren yaptırımlar halkın alım gücünü ciddi biçimde zayıflatınca isyan başladı. Bankacılık kanallarının neredeyse işlemez hale geldiğine dikkat çeken DEİK Türkiye-İran İş Konseyi Başkanı Osman Aksoy, ticaretin yalnızca sınırlı sektörlerde yapılabildiğini vurguladı.
İran’da son günlerde farklı kentlere yayılan protesto gösterileri, ülkedeki ekonomik koşulları ve uygulanan uluslararası yaptırımların etkisini yeniden gündeme taşıdı. Resmî kanallardan gelen bilgilerin sınırlı olması nedeniyle sahadaki tablo netlik kazanmazken, özellikle İran para biriminde yaşanan sert değer kaybı ve artan hayat pahalılığının toplumsal huzursuzluğu derinleştirdiği değerlendiriliyor. Gelişmeler, İran ile yoğun ticari ilişkileri bulunan ülkelerde de yakından izleniyor.
ALIM GÜCÜNDE DÜŞÜŞ
İran, Orta Doğu’nun nüfus açısından en büyük ülkelerinden biri olmasına karşın ekonomik performans açısından bölgesel aktörlerin gerisinde kalıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve güncel verilere göre 2024 itibarıyla yaklaşık 400 milyar dolarlık GSYH ile dünya sıralamasında 30’lu basamaklarda yer alan ülkede, kişi başına düşen milli gelir 4–5 bin dolar seviyesinde bulunuyor. Son 10 yılda uluslararası yaptırımların etkisiyle ekonomi dalgalı bir seyir izlerken, 2018’de yaptırımların yeniden devreye girmesiyle İran riyali sert değer kaybetti; 2015’te yaklaşık 32 bin riyal olan dolar kuru, son dönemde 850 bin–1,4 milyon riyal bandına yükseldi. Kur şoku sebebiyle, yüzde 30–40 aralığında seyreden tüketici enflasyonu halkın alım gücünü zayıflattı.
TİCARET BELLİ SEKTÖRLERLE SINIRLI
Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Türkiye-İran İş Konseyi Başkanı Osman Aksoy, protestoların ağırlıklı olarak ekonomik nedenlerden kaynaklandığını belirterek, mevcut duruma ilişkin net ve teyitli bilgilerin sınırlı olduğuna dikkat çekti. İran para biriminde yaşanan sert değer kaybına işaret eden Aksoy, “2012 başında 1 dolar 13 bin İran Riyali seviyesindeydi. Bugün, 1 dolar 1 milyon 350 bin riyalin üzerine çıktı. Görüldüğü kadarıyla kurun 800 bin riyal seviyelerindeyken birkaç ay gibi kısa bir sürede 1,3 milyon riyalin üzerine çıkması, süreci tetiklemiş olabilir” dedi.
Uygulanan uluslararası yaptırımlara dikkat çeken Aksoy, “İran ile ticaret yalnızca sınırlı sektörde yapılabiliyor. Gıda, ilaç, ilaç ham maddeleri, temizlik ve hijyen ürünleri ile iş güvenliği malzemeleri dışındaki alanlarda ciddi kısıtlamalar söz konusu. Özellikle bankacılık kanalları üzerinden ticaret yapmak neredeyse imkânsız” bilgisini verdi.
İran ile ticaretimizde denge var
- Türkiye ile İran arasındaki ticarette görece bir denge bulunduğunu belirten Osman Aksoy, yaşanan gelişmelerin iki ülkedeki şirketleri etkileyebileceğini söyledi. Aksoy, “İran’da faaliyet gösteren Türk ve İranlı firmalar bu süreçten olumsuz etkilenebilir. Artan maliyetler ve kârlılık sorunları gündeme gelebilir. Ancak mevcut gelişmelerin Türkiye ekonomisi üzerinde doğrudan ve büyük bir etki yaratacağını düşünmüyorum. Olayların ne kadar süreceğini ise şu aşamada öngörmek zor” diye konuştu.
