Türkiye''nin yüksek ticaret hacmine sahip ülkelerinden İran''a ihracatı, ambargo ve kısıtlı bankacılık faaliyeti nedeniyle azaldı. Birçok bölgede benzer sorunlar yaşayan Türk ihracatcısı için devlet dış ticarette takas usulünü yeniden uygulamaya koydu
Türkiye ile İran arasında gerçekleştirilen ticarette altınla ödeme yapılması ve İran yerel parası Riyal''le alışveriş, ambargo ve yüksek enflasyon kıskacında kalınca geçen yılın ilk altı ayında 12.9 milyar dolarlık ticaret hacmi bu yıl aynı döneme göre 8.3 milyar dolara geriledi. Yine ilk altı aylık dönemde ki ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık 3 milyar dolar azalma gösterdi. İki ülke arasındaki ödemeler konusunda bankacılık faaliyetlerinin de kısıtlı olması İran''la ticaret yapan birçok Türk ihracatçısının ödemelerini tahsil edememesi sorunu da ortaya çıkardı. Ayrıca İran''daki Ticaret Vergisi''nin yüksek olması, gümrükte mal geçişlerinin uzun sürmesi gibi sorunlarda İran''la ticaretin diğer sıkıntılarını oluşturuyor.
Türk ihracatçısının uluslararası birçok bölgede yaşadığı bu ve benzeri sorunlara karşı devletten yeni çözüm yolu geldi. Bu tür sıkıntıların önüne geçmek adına Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, dış ticarette takas usulünü yeniden yürürlüğe soktu. İran, ambargo yüzünden SWIFT (Bankalar Arası Para Transferi) sistemine giremediği için uluslararası ticaretinde takas yöntemini kullanıyor. Türkiye''nin de dış ticarette mal karşılığı takas usulünü devreye sokmasıyla uzmanlar ticaretin daha sağlıklı ve yüksek seviyelerde geçmesini bekliyor.
Yeni takas usulünün dış ticarette ihracatı artıracağına inandığını ve ticari sıkıntı yaşanan ülkelere ihracat yapmak için takasın alternatif bir yöntem olduğunu söyleyen Türk-İran İş Konseyi Başkanı Ali Osman Ulusoy, bankacılık faaliyetlerinde yaşanan sıkıntı nedeniyle İran''la oluşan ödeme sorununa da farklı bir çözüm getireceğini ifade etti. İran''a ambargo getirilmesinin Türk ihracatçısını epey zora soktuğu söyleyen Ulusoy, bu tür konular hakkında ABD''li ve İranlı yetkililerle görüşmeler yaptığını ifade etti.
İran''a ihracatta hedefin 20 milyar dolar olduğunu söyleyen Ulusoy, beş yıl sonrasında ise bunun 30 milyar dolara çıkacağını öngördüklerini belirtti. Ulusoy ayrıca, İranlıların Türkiye ile müşterek bir banka açma tekliflerinin olduğuna dikkat çekerek, ''Müşterek bir banka açmayı teklif ettiler ama biz bunun yararlı olacağını düşünmüyoruz'' diye konuştu.
2008 yılında fiilen uygulama olanağı kalmayan takas yöntemiyle dış ticaretin önü, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan genelgeyle tekrar açıldı ve takas yoluyla Dış Ticaret İşlemleri tekrar aktive edildi. Türkiye''nin ihracat hacmini en az % 5 - 10 puan arttıracağı düşünülen uygulama tebliğinde, takas yoluyla yapılacak ihracatta bankacılık sisteminin kullanılamadığı durumlarla sınırlı ve bu ülkelerle yapılan ticarete mahsus KKDF kesintisi uygulanmaması için gerekli şartlara da açıklık getiriliyor.
Yaşanan stratejik gerginlik, yüksek enflasyon ve yerel para birimine güvensizlik nedeniyle altına yönelen İran''a, geçen yıl Türkiye yaklaşık 7 milyar dolarlık altın ihraç etti. Türkiye''nin altın ihracatını eleştirenlere seslenen Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, ''Geçen sene altın ihracatı sebebiyle kıyameti koparanların, bu seneki altın ithalatına hiç sesleri çıkmıyor. İlk 6 ayda 10 milyar dolara yakın altın ve kıymetli taş ithalatı yapıldı. Cari açıktaki artışın 6 milyar doları bundan kaynaklanıyor'' dedi.
Takas usulünün, İran''la yaşadıkları ödeme sıkıntısına çözüm getireceğini belirten Türk-İran İş Konseyi Başkan Vekili Bilgin Aygül, ihracatta İran yerel parasıyla anlaşma yapmalarının kendilerini sıkıntıya düşürdüğünü belirterek, ''Yüksek enflasyondan dolayı Riyal değer kaybetti. Riyal''le ticaret yapılması konusunda anlaşma olduğu için de sıkıntı yaşıyoruz. Enflasyon artınca alım gücü düştü'' dedi.
