HayatVezin nabızla başlar

Vezin nabızla başlar

Koç Üniversitesi Yayınları arasından çıkan “Biçimler” kitabında zamana ve mekana bağlı olarak yapılan edebiyat, sanat faaliyetlerinin farklı alanlarla ilişkisi üzerine görüşler yer alıyor. Caroline Levine Bütün, Ritim, Hiyerarşi, Ağ olmak üzere 4 alt başlıkta tartıştığı konulara öneriler de getiriyor.

Haber MerkeziYeni Şafak
Biçimler
Caroline Levine
Çev. Didem Dinçsoy
Koç Üniversitesi Yayınları
Nisan 2017
240 sayfa
Biçimler Caroline Levine Çev. Didem Dinçsoy Koç Üniversitesi Yayınları Nisan 2017 240 sayfa

Edebiyat ve eleştiri, kadim kültürlerde insanların yaşama biçimleriyle ortaya çıkan, toplumların hayata bakış açılarını yansıtan, düşünce dünyalarından estetik değerlerine kadar geleceğe dair izler bırakan yargıların ve yazılı kaynakların bütünüdür denebilir. İlk çağlardan eski Mısır’a, Hint, İran ve Araplara, Mezopotamya yöresindeki kadim uygarlıklara kadar hemen her kültürün edebiyat sahasında çalışmalar yaptığını, literatürlerin oluştuğunu eski yazılı kaynaklardan okuyabiliyoruz. Arapların ve İranlıların şiire düşkünlüğü, dillerindeki ahengi ve yaşayış tarzlarıyla uyumunu ortaya koyduğu gibi, edebiyat, hemen her kültürde toplumların zihnî ve ruhî gelişimlerinin bir ürünü olarak varolagelmiştir.

USUL, ÜSLUP VE EDEBİYAT İLİŞKİSİ

Edebiyatın, eleştirinin, musikinin ya da diğer sanat dallarında altın çağlarını yaşayan bir toplumda ürün ortaya koymak demek, belirli bir üslubu, ahengi ve estetik bakış açısını da ortaya koymak anlamına geldiğinden, her sanat eseri, içinde yaşanılan zamanın ruhunu ve zenginliklerini taşımaktadır. Sözgelimi gerek klasik gerekse dinî Türk musikisinde muhteşem eserler bestelemiş, aynı zamanda hattat ve şair olan Buhurizade Mustafa Itri Efendi’nin eserlerinde, biz, hem o dönemin edebiyatını, hem şiirde geldiği noktayı, hem düşünme ve yaşam tarzını, hem tasavvufi imgeleri, hem de müzikte oluşan ahengi okuyabiliriz. Bir usul ve üsluptur Itri’nin eserleri bizim için. Edebiyat sahasında da Şeyh Galip’in şiirlerinden o dönemin üslubunu çıkarabilir, o üslubu oluşturan imgeleri ve yaşama biçimlerini analiz edebiliriz. Bir usul izlemek, üslubu ve bilgiyi gerektirir. Usul, günümüz diliyle yöntem ve metot, hem edebiyatta hem diğer sanat dallarında bilginin, ahengin, sanatın ve yaşama biçimlerinin özlerinden meydana gelir ve üslubu oluşturur. Üslup sahibi şairler, şiirleriyle yaşadıkları devirlerin zirve şairleri olarak anılırlar. Çünkü ortaya koydukları ürünler, salt anlamda bir sanat ürünü değildir, birçok anlamı ve metaforu da içinde barındırır. “Üslub-u beyan aynıyla insandır” diyen Yahya Kemal Beyatlı, üslubun kendisi kadar sunuş biçiminin de önemini ortaya koyar. Üslubu meydana getiren usul, doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden ayırt eder. Üslup sahibi eserler, aynı zamanda bir ekol sahibi eserlerdir.

Peki, biçimler kültürü, siyaseti ve bilgiyi nasıl etkiler? 2016 Dorothy Lee Kültür Ekolojisi alanında üstün akademik çalışma ödülü’ne layık görülen Biçimler kitabı, edebiyat, eleştiri ve kültür çalışmalarının karşı karşıya olduğu bu önemli soruyu biçimin oluşumunu teşkil eden zaman ve mekân ölçeğini gözeterek siyaset, ekonomik ve sanatsal açılardan tartışıyor. Yazar Caroline Levine’e göre biçimler sadece kültürel ya da sanatsal alanlarda belirli eserleri ya da nesneleri değil, hayatın hemen her alanını etkiliyor. Dolayısıyla biçimler, dinamik hayatın çarklarından beslenirken, aynı çarkın dönüşümüne de etki ederek gelecekteki varlığını sürdürüyor. Hayatımızın her alanında karşı karşıya geldiğimiz tüm uyarılar, biçimlerin birer normları aslında ve bu biçimler birbirleriyle örtüşüyor, çekişiyor, çarpışıyor, işbirliğine giriyor ve sonuçta hem yaşadığımız dünyayı hem zihnimizdeki oluşturageldiğimiz uzamları inşa ediyorlar. Levine, kitabı dört ana biçimin –bütün, ritim, hiyerarşi ve ağ– üzerinden oluşturmuş. Tarihsel süreç içinde kültürün, siyasetin ve akademik bilginin farklı dönemlerde nasıl şekillendirmiş olduğuna bakarken, biçimciliği tarihselcilikle, edebiyatı da siyasetle ilişkilendirmek için zihin açıcı yeni yollar öneriyor.

RİTİM BAŞARILI ARTIRIR

Üslup, günümüz edebiyatında biçim, hatta biçem, stil gibi kavramlara dönüşmüş durumda. Rus yapısalcı eleştirmen Tzvetan Todorov, edebiyatta türlerin yok olmadığını, kabuk değiştirerek “biçim” ve “yapı” kavramlarıyla şekillenerek farklı kalıplara dönüştüğünü söylediğinde özellikle sanat camiasında büyük bir tartışma yapılmış, biçimin insan hayatındaki yeri daha görünür bir şekilde sanat araştırmalarında konu edilmeye başlanmıştı. Tadorov’un bakış açısında edebiyat ve eleştiri, toplumların kendilerine has değer ve medeniyet zenginliklerinden değil, pozitivizmin evrensel yasa ve kümeler anlayışına göre şekillendiğini; buradan hareketle Levine’nin de Todorov gibi pek çok yapı ve eserin arka planında işleyen “biçimsel hikâye”yi gözler önüne serdiği söylenebilir. Dilin ve üslubun değiştiği, düşüncenin harmanlanırken dominant olan toplumların algısına göre şekillendiğini belirten Todorov, bir yönüyle J.Baudrillard’ın gösterge toplumunun işlevleri olarak saydığı referansları da edebiyat kuramının tarihsel yapısını oluşturmaya çalışırken kullanır. Peki, edebiyat ve eleştiri, gösterge toplumunun işlevlerinden nasıl etkilenir? İmaj çağında kelimelerin zihinle olan ilişkileri nasıl başlar ve akılda nasıl tutulur? Edebiyata kelimelerin dilinden mi yaklaşmalı, türlerin dönüştüğü biçimlerin yapısal formlarından mı incelemeli? Levine, Biçimler adlı çalışmasında bu sorulara “ritim” kavramıyla cevap veriyor. Ritmik biçimlerin insan bedeninin yaşanmış zamanından çıkmış olduklarını ve dolayısıyla doğal göründüklerini ifade ederken de Ralph Waldo Emerson’un 1872’de söylediği şiirsel ifadeyle “Vezin nabızla başlar” önermesini kıstasa alarak geleneğe yaslanıyor. Bir anlamda şiirinin temelinde kalp atışlarımızın olduğunu, şiirin yürürken attığımız adımların ritmine bağlı olarak ortaya çıktığını savunan eleştirmenlere de kapı aralıyor Levine. Levine, ritmin hayatı tüm yönüyle etkilediğini, sadece olumlu anlamda değil, müzikal bir forma dönüşerek cezalandırıcı bir etkiye de sahip olduğunu belirtiyor. 1700’lerde Afrika’dan getirtilen kölelerin, şarkı söyledikleri zaman daha iyi çalıştıkları gerçeği ile modern dünyanın uyarımlarını karşılaştıran Levine, bizleri ortaçağ manastırlarından günümüzün tema parklarına, Charles Dickens’ın Kasvetli Ev’ine, ünlü TV dizisi The Wire’a kadar biçimin esir aldığı bir dünyanın izleğini sunuyor.

YUNUS EMRE TOZAL

ÖNERİLEN VİDEOLAR
Mete Yarar ile Afrin Operasyonunun şifreleri
Güvenlik politikaları uzmanı Mete Yarar'ın anlatımıyla bütün cepheleriyle Afrin operasyonunun şifreleri...
Bu kez Erdoğan salonu alkışladı
Kütahya'da partisinin il kongresinde konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan salondaki vatandaşları alkışladı.
Metalleri oyun hamuru gibi büküyor
Mobibieger isimli bu hidrolik makine metallere adeta oyun hamuru gibi şekil veriyor.
Emekliler dikkat! Son 10 gün
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından, kamuda 30 yılın üstünde hizmeti olan 233 bin emekliye toplam 1 milyar liradan fazla ödeme yapıldı. Yaklaşık 450 bin emekliyi ilgilendiren imkandan yararlanmak isteyenlerin 29 Ocak'a kadar başvurmaları gerekiyor.
Sıfır rakamını ilk o kullandı: El Harizmi
Cebirin temelini atan ve geliştiren, 'X' bilinmeyenini ilk kullanan Müslüman Alim El Harizmi'nin hayatını bu haftaki Bilime Yön Veren Müslüman Alimler serimizde ele aldık.
İsrail zindanından acı bir çığlık: İsra Ceabis
İşgal altındaki Doğu Kudüs'te yaklaşık iki yıl önce otomobilindeki tüpün patlaması sonucu vücudunun yüzde 60'ı yanan, ancak olayda yakındaki bir İsrail askerinin de yaralanması nedeniyle 11 yıl hapis cezasına çarptırılan Filistinli tutuklu İsra Ceabis yazdığı mektubunda, özel bakım ve tıbbi yardıma muhtaç olmasına rağmen İsrail makamlarınca ihmal edildiğini bildirdi.



Nas ve Kevser Surelerini Filistinli Yusuf’tan dinleyelim
Filistinli minik Yusuf'un, Mescid-i Aksa'nın avlusunda Nas ve Kevser Surelerini okuduğu anlar izleyenleri gülümsetti.
PKK'nın korkulu rüyası mavi bereliler sınırda
Türk Silahlı Kuvvetlerinde, karargahlara verilen emir kapsamında sınır birlikleri, olası Afrin operasyonuna yönelik en üst hazırlık seviyesine getirildi. Afrin ve Münbiç'i terörden süpürme harekatına katılacak komandolar uçaklarla Hatay'a sevk ediliyor. Bölgeye sevk edilen birlikler arasında TSK'nın gözde birliklerinden Kayseri Hava İndirme Tugayı ile Kırklareli 55. Mekanize Piyade Tugayı var.




Afrin’e süpürme harekâtı
ABD'nin PYD-YPG ile Suriye'de oluşturmaya çalıştığı terör koridorunun en önemli merkezlerinden Afrin, Türkiye'nin operasyon menzilinde. Türkiye, Fırat Kalkanı ardından kritik bir müdahaleye daha hazırlanıyor. Türkiye'nin operasyona hazırlandığı Afrin'in önemi nedir ve operasyonun nasıl gerçekleşecek?


Öğrenme güçlüğü çekti milyar dolarlar kazandı
67 yıllık hayatına birçok başarıyı sığdıran Richard Branson'a disleksi 5.1 milyar dolar kazandırdı. Branson'ın hayatını Dönüm Noktası'nda ele aldık...


Bu makine şeritleri kendi kendine boyuyor
Şerit boyama makinesi üreten Stim firmasının Kontur 700 isimli modeli herhangi bir sürücüye ihtiyaç duymadan şeritleri boyuyor.
Bunu Gördünüz Mü? Böyle duran top organizasyonu görülmedi
Dünyanın en saçma duran top organizasyonu, Dortmund'lu yıldızın oğlunu ağlatması ve daha fazlası... Tuğçe'nin sunumuyla 'Bunu Gördünüz Mü?'


Katar Şeyhi esir alındı!
Haziran ayından bu yana Katar'a karşı büyük bir ambargo başlayan Arap ülkelerinin arasında bulunan Birleşik Arap Emirlikleri, Katar'daki kraliyet ailesinden Şeyh Abdullah El-Sani'yi esir aldı. El-Sani yayınladığı videoda, başına bir iş gelirse sorumlusunun Abudabi Veliahtı olduğunu söyledi.
ABD’li uzman: Dünyanın yeni katilleri biziz
ABD'li medya uzmanı ve aktivist Jerry Day, Amerika'nın özellikle Ortadoğu ülkelerine yaptığı müdahalesine ve bu müdahalelerin hiçbir yasal gerekçeye dayanmadığına dikkat çekerek, ''ABD, uluslararası tüm anlaşmaları ihlal etti, Müslüman ülkeleri bombaladı, insanları öldürdü. Bu yüzden gittikçe yalnızlaştı. Bir gün sonumuz, İkinci Dünya savaşı sonrası Almanlar gibi olacak. Dünyanın yeni katilleri biziz'' şeklinde konuştu.
Filistinli çocuktan en samimi ‘İsrail’ boykotu
Kudüs'te yaşayan Filistinli küçük bir çocuk, markette alışveriş yaparken babasının şaşırtmacasına rağmen İsrail üretimi ürünleri almıyor. İsrail ürünlerini boykot eden sevimli çocuk, “Hayır o İsrail malı” diyerek diğer ürünü alıyor.
'Sakallı olduğu için' saldırıya uğradı!
Kolombiyalı bir adamın 'sakallı olduğu için' hakaret ve saldırıya uğraması, ABD'de yükselen İslamofobiyi gözler önüne serdi.

Kritik yıl 2019 öncesi milli adım
Cumhurbaşkanlığı sistemi Türk siyasetini yeniden şekillendiriyor. Bunun ilk işareti de AK Parti ile MHP arasındaki 'Milli İttifak' görüşmeleri oldu.
Yaralı Yüz: Franck Ribery
2 yaşında geçirdiği ve hayatı boyunca yüzünde izini taşıyacağı kaza, 23 yaşında Müslüman oluşu... Bilinmeyen yönleriyle Fransız yıldız Ribery'nin hayatındaki dönüm noktaları...


Filistinli Emel artık özgür...
İsrail'in hapse attığı 17 yaşındaki Filistinli Emel'in 1,5 yıllık hapis cezasının ardından özgürlüğe ve ailesine kavuştuğu o anlar…
"Karşınızda ne Osmanlı'nın hasta adamı ne Cumhuriyetin çömez devleti var!"
43. Muhtarlar Toplantısı'nda Cumhurbaşkanı Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nden tüm dünyaya mesaj verdi.