TR
EN
AR
FR
RU
UR
Almanya'nın Avrupa politikası ve tarihi çelişki
Almanya
'nın Soğuk Savaş sonrası dönemde karşı karşıya kaldığı en önemli meselelerden birisi egemen bir ulus devlet olarak kendi jeopolitik konumunun ve tarihî stratejik geleneğinin bir ürünü olan Orta ve Doğu Avrupa ağırlıklı hinterland ile Soğuk Savaş döneminin şartlarında gelişen AB arasında tutarlı bir ilişki biçimi kurabilmek olmuştur. Almanya'nın doğu kanadı ile birleşerek tarihî Prusya-eksenine doğru kayması ve uluslararası ilişkilerde normalleşme sürecinin hızlanması, Almanya'nın egemen bir devlet olarak geliştirdiği ulusal stratejilerle AB'nin kurucu ve yönlendirici ülkesi olarak geliştirdiği Birlik stratejileri arasında bir tür uyumlulaştırma problemi ortaya çıkmıştır. Almanya'nın Avrupa'nın ortasındaki merkezi jeopolitik konumunun (Mittellage) bir gereği olarak SSCB nin dağılmasıyla hegemonik patronaj boşluğu doğan Doğu ve Orta Avrupa'ya ilgisini artırmaya başlaması, gerek içerde gerekse dışarda tarihî stratejik bilinç ve bu bilinçten kaynaklanan kaygıların tekrar su yüzüne çıkmaya başlamasına yol açmaktadır. Aslında Almanya'nın ekonomik ve diplomatik araçlarla Doğu Avrupa'da doğan güç boşluğunu doldurmaya yönelmesi yetmişli yıllarda geliştirilen Doğu Politikası (Ostpolitik) stratejisinin tutarlı bir çizgide sürdürülmesi olarak da görülebilirdi. Ancak, Almanya'nın özellikle eski Yugoslavya'nın dağılması sürecinde üstlendiği yönlendirici rol ve bu dağılmanın doğurduğu trajik sonuçlar Almanya'nın ulusal stratejisi ile AB'nin kolektif stratejisi ve mekanizmaları arasındaki çelişkileri kaçınılmaz bir şekilde gündeme getirdi.
Bu yeni konjunktürde tarihî hinterlanda yönelik politikalar ile AB stratejileri arasındaki çelişki üç kademeli bir sorunu beraberinde getirmektedir: (i) Almanya'nın ulusal stratejik yönelişi açısından Orta ve Doğu Avrupa'nın yeniden değerlendirilmesi ve bölgedeki artan Alman etkisinin doğuracağı sonuçların Almanya'nın diğer ikisel, bölgesel ve kıtasal politikaları ile uyumunun sağlanması, (ii) derinleşme ve genişleme süreci ile aynı anda karşı karşıya kalan ve sadece bölgesel değil küresel dengeleri de gözetmek zorunda olan AB'ndeki gelişmelerle Orta ve Doğu Avrupa'daki gelişmelerin stratejik zamanlama bütünlüğü içinde ortak bir çerçeve içine oturtulabilmesi; (iii) Almanya'nın ulusal stratejik çıkarları. Avrupa ülkelerinin AB çerçevesindeki ortak çıkarları ve Batı ittifakının NATO çerçevesindeki küresel stratejileri arasındaki çelişkilerin giderilerek ortak bir stratejik planlama düzleminin bulunması.
Birinci kademe özellikle Almanya'yı ilgilendirirken, ikinci kademe içinde İngiltere ve Fransa gibi başat Avrupa güçlerini de devreye sokmakta, üçüncü kademe ise ABD ve Rusya'nın da içinde bulunduğu ve uluslararası sistemin yeniden yapılandırılmasını da içeren daha geniş kapsamlı bir stratejik platformu gerekli kılmaktadır. Bu üç kademe arasındaki uyum problemi Alman diplomasisinin önündeki en ciddî meselelerden biridir.
Birinci ve ikinci kademeler arasındaki uyum problemini aşabilmek için AB Orta ve Doğu Avrupa'ya doğru genişlediğinde. Almanya'nın AB bünyesinde sürdüregeldiği derinleşmeye öncelik veren strateji zora girmekte: AB'nin merkezî ekseninde derinleşmeye ağırlık verildiğinde ise Orta ve Doğu Avrupa'daki takip edilen ulusal strateji ile AB'nin kollektif stratejisi arasındaki uçurum açılmaktadır. Bu durum AB bünyesindeki Alman-İngiliz, Alman-Fransız ilişkilerini de etkilemektedir. Bu çelişkiyi farkeden ve Almanya'nın Avrupa'nın batısında ve doğusunda aynı anda artan etkisinden rahatsız olan İngiltere kendi tarihî stratejik tecrübesinden gelen bir tepki ile zaten sürdüregeldiği AB'nin derinleşme sürecini geciktirme hedefi için AB'nin Orta ve Doğu Avrupa'ya doğru genişlemesini teşvik etmektedir. İngiltere'nin geçtiğimiz yıllarda Türkiye'nin AB üyeliğine daha sıcak davranması da bu çerçeve içinde özel bir anlam kazanmaktadır. Fransa ise AB'nin bazı kanadının derinleşme sürecinde Almanya ile birlikte hareket ederken, artan Alman etkisi karşısında konjunktürel tepkilerle İngiltere yanına kaymakta ve bir tür denge politikası oynamaya çalışmaktadır.
Özellikle İngiltere açısından bakıldığında 'Almanlar ya ayaklarınızda ya da boğazınızdadır" diyerek İngiltere'nin Almanya'nın Avrupa içindeki konumuna bakışını en çarpıcı bir şekilde özetleyen İngiliz tarihçi A.J.P. Taylor'un işaret ettiği onulmaz çelişki hala etkisini sürdürmektedir. Taylor'a atfen Almanya'nın bu konumunu bir tür anomali olarak değerlendiren James Kurth 1995 yılının Kasım ayında Current History dergisinde yayınlanan Germany and the Reemergence of Mitteleuropa (Almanya ve Orta Avrupa'nın Yeniden Doğuşu) başlıklı makalesindeki nihai yargısında haklıdır: Almanlar istikrarlı bir Avrupa dengesinin gerçekleştirilebilmesi için ya çok zayıf ya da çok güçlü olmaktadırlar ve bu anomali de Avrupa barışını sürekli tehdit eden bir Demokles kılıcı gibi Avrupa ve dünya barışı üzerinde sallanmaktadır.
Bu iki kademede yaşanan çelişkilerin üçüncü kademeye yansıması ise NATO, ABD ve Rusya'yı da içine alan daha karmaşık bir ilişkiler ağını beraberinde getirmektedir. Bu çerçevede Almanya'nın Orta ve Doğu Avrupa'da artan ekonomik etkinliği bölgedeki hassas dengelerle biraraya geldiğinde daha geniş kapsamlı bir güvenlik problemi haline dönüşmekte ve AB ile NATO'nun genişleme stratejilerinin kesiştiği yeni bir manevra alanı ortaya çıkarmaktadır.
Özetle, modern dönemde iki Dünya Savaşına yol açan Alman meselesinin tarihi ve psikolojik izleri etkisini sürdürmeye devam etmektedir. Almanya'nın yaşadığı stratejik çelişkilerden birinci derecede etkilenecek ülkeler arasında bulunan Türkiye de son günlerde öne çıkan hissi anti-Avrupa tepkisi yerine gelişmeleri yakından takip ederek rasyonel adımlarla Avrupa politikasını yeniden şekillendirmek zorundadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.