Yaşadığımız semti tanımıyoruz

Eremya Çelebi’nin sıralamasına göre İstanbul’un on sekizinci kapısı Fenerkapısı’dır. Bu kapının eski adına ecnebi müverrihler de “Porta Phari”, “Porta del Phoro” diyorlar. Kapının yanında bulunan mahallenin adı Bizans’ta “Fanari”. Demek ki limanın bu kısmında o zamanlar bir fener var imiş.

Eremya Çelebi şöyle devam ediyor: “İç tarafta Patrikhane ile metropolitler vardır. Rumlar, bugün altı yedi yüz kese borç altında bulunmaktadırlar. Bunların patriklik mevkiini birbirinin elinden kapmak için yaptıkları çirkin hareketlere hayret ederim.”

Yalı kısmında ise “Fenerli Beyler” diye Osmanlı tarihinde geçen zevat otururmuş. Bunlar Divan-ı Hümayun tercümanlıkları ile Eflak ve Boğdan beyliklerinde bulunan Rum asilzadelerine ait köşklerde ikamet ederlermiş.

Fener Rum evlerinden, onların birbiri içine giren, yakın duran, çıkmalı ve kasvetli kendine has mimarisi olan evlerinden numuneler var, bunlar da korumaya alınmalı.

Sahilde restore edilen bir binaya yanaşıyorum. Osmanlı yapısı olduğu belli. Sakalları yeni uzamış bir delikanlı, gölgede, plastik bir leğen içinde çamaşır yıkıyor. Yanık yüzünden, beyaz dişlerinden Doğu Anadolu’dan geldiği belli. Selam verip soruyorum. Bingöllü imiş. Burası, diyor, abi bir hamam imiş, şimdi kütüphane yapıyorlar.

Sahile bakan kapısına doğru amfiteatr usulünde yarım daire merdiven indirmişler.

İnşaata giriyorum. Her yan ışık içinde, ayrıca bir serinlik. Kıyı boyunca spor tesisleri yapılmıştı; futbol sahaları, parklar. İşte bu kütüphane de görüntüyü tamamlayacak. Ama kapısını açan olacak mı acaba? Spora yapılan yatırım, spora gösterilen ilginin onda biri, yüzde biri kitaba gösterilecek mi? Bekleyelim, görelim... Ömrümüz olur da bu kütüphanenin bitirilmiş hâlini görebilirsek, gelip bakacağız, kaç müşterisi var, kaç kitabı var?..

Bir duvar girintisinde yedi sekiz yaşlarında bir çocuk ayakkabısı unutulmuş. Bu minik ayakkabı beni duygulandırıyor. Nedense evcilik oynamaya gelmiş, mısır püskülü sarı saçlı bir kız çocuğu düşünüyorum. Kütüphanenin ilk okuyucusu o olsun diye dua ediyorum.

Caddenin öte yanında biri arabasını yıkıyor. İri yarı bir Karadenizli. Ona da binayı soruyorum. Gayretkeş bir şekilde bana mufassal malumat vermeye başlıyor. İleride başka bir restorasyon inşaatı daha var. Her ikisini de göstererek bunlar Kostantin’in şarap mahzenleri imiş, diyor. Trakya’nın ve İstanbul civarının en iyi şarapları bu mahzenlerde saklanırmış...

Sahilden içeri giren bir sokağa saptım. Mahalle muhtarlığı tabelası. İçeride birileri var. Kapıdan başımı uzatıp onlara da aynı soruyu yöneltiyorum. Ak saçlı, yaşlı biri –galiba muhtar– binaların eskiden ne olduğunu bilmiyor. Lakin yeni durumları hakkında izahat veriyor. Birisi postane oluyormuş, öteki de kütüphane.

Oturduğumuz şehri tanımıyoruz.

Aslında semti tanıyanlar, orada doğup büyüyenler zamanla mahalleyi terk etti. Şehir bir baştan bir başa istilaya uğradı. Taşranın istilasına. İstanbul’un eski sahipleri, eski salikleri burada bir medeniyet kurmuşlardı. Osmanlı medeniyeti. Onun binaları, yazıları, sokakları, çeşmeleri, türbeleri, ağaçları ve mahallesi vardı. Şimdi bu mahalleler taşralı işgali altındadır. Bakalım bu taşralı istilası şehre nasıl bir kimlik kazandıracak.

Şimdi her yan harabe.