Moriça’da bir akşam...

Geçen cumartesi bu köşede bazı izlenimlerine yer verdiğim Kıbrıs seyahatimin bitişiyle birlikte cuma sabahından itibaren ofisimde kitap çalışmalarıma odaklanmayı planlıyordum. Ancak tatlı bir sürpriz, Kıbrıs’ı Balkanlara bağladı: Ülkemizin yüz akı kurumlarından Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’ndan (YTB) gelen bir telefonla, Lefkoşa’dan cuma günü sabah erkenden Saraybosna’ya geçtim. Üst üste seyahatlerin fiziksel yorgunluğuna rağmen, YTB Kurumsal Yayınlar Koordinatörü Ali Işık Bey’in nazik davetini geri çevirmem mümkün değildi. Saraybosna’nın kalbindeki Moriça Han’da, adını YTB’nin uzun soluklu dergilerinden Bağlar’dan alan Bağlar Kültür ve Düşünce Günleri’nin açılış programında bir konuşma yapmam isteniyordu. Programın fiilî organizasyonunu ise, Nisan 2026’da Moriça’da Bağlar Edebiyat, Düşünce ve Kültür Evi’nin açılışını gerçekleştiren Huzeyfe Küçükaytekin kardeşim üstlenmişti. Tam da eskilerin “nûrun alâ nûr” dedikleri bir durumdu bu. Ali Bey “Hangi konu hakkında konuşmak istersiniz?” diye sorduğunda, hiç düşünmeden “Mehmed Hanciç Hoca’yı anlatayım” dedim.

Program akşam olunca, cumanın bereketini ve keyfini Başçarşı’da yaşadık gün boyu. Sevgili kardeşim İsmail Furkan Yurdakul’la birlikte cuma namazı için Gazi Hüsrev Bey -Begova- Camii’ne gittiğimizde, çiselemeye başlayan yağmur sebebiyle içeride yer bulamadık. Etrafımıza bakınırken hoş bir tevafuk gerçekleşti: Eski Bosna Reisululemâ’sı (bizdeki Diyanet İşleri Başkanlığı’na denk bir makam) Prof. Dr. Mustafa Çeriç Hoca’yı cami avlusunun kuzeydoğu köşesindeki meşrutaya doğru yürürken gördük, hemen peşine takıldık. Çeriç’e açılan kapılar bize de açıldı. Az sonra, kütüphane olarak da hizmet veren meşrutanın üst katındaki şık döşeli şark odasında saf tutmuştuk. Farzın ardından nafileyi Çeriç’le yan yana kıldım, sonrasında sohbet ettik. Türkiye’den geldiğimi öğrenince Türkçe olarak “Ooo hoş geldiniz” dedi.

İkindi namazını Hünkâr -İsa Begova- Camii’nde eda ettikten sonra, program Hasan Aycın Üstadımızın Filistin’le alakalı çizimlerinden oluşan bir serginin açılışıyla başladı. Akabinde Huzeyfe Küçükaytekin, YTB Başkan Yardımcısı Ahmet Alemdar ve Uluslararası Saraybosna Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ali Osman Kuşakcı’nın selamlama konuşmalarını müteakiben kürsüye ben çıktım.

Mehmed Hanciç Hoca’yı (1906-1944) konu edinmemin birkaç sebebi vardı: Evvela, 37 senelik kısacık ömrüne sayısız eser sığdıran Hanciç’i yeni nesillerin yeterince tanımadığını düşünüyordum. İkinci olarak, Saraybosna’da doğan Hanciç, 1926’da Mısır’ın başkenti Kahire’ye giderek Ezher Üniversitesi’nde altı yıl ilim tahsil etmiş, Mısır’la Balkanları birbirine bağlamıştı. Bu sürecin Bosna açısından en önemli getirisi ise, Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’na ruh veren düşünce sisteminin Hanciç vasıtasıyla Saraybosna’da kök salmasıydı. Üçüncüsü, Hanciç, çok zor bir zamanda yaşamasına rağmen, hiç ümitsizliğe düşmeden ve yorulmadan, son nefesine kadar Bosna’nın Müslüman kimliğinin korunması için mücadele vermişti. Bilhassa bu yönüyle, ümitsizliği sinelerimizden kovmamıza yardımcı olacak bir misaldi. Dördüncü olarak, Hanciç tam bir eylem ve teşkilât adamıydı. Hem aktif siyasette vardı hem de ilmî çalışmalarda. Kurduğu dergiler, yazdığı kitaplar, hizmet ettiği kurumlar ve yetiştirdiği kadrolar çok önemliydi. Aliya İzetbegoviç, İslâm dünyası çapında şöhrete kavuşmuş bir siyasetçi ve mütefekkir olarak, Mehmed Hanciç ağacında yetişen meyvelerin en olgunuydu. Nihayet beşincisi, Hanciç’in Müslüman Kardeşler yapılanmasını örnek alarak kurduğu Mladi Muslimani -Genç Müslümanlar- teşkilâtının merkezi, konuşmayı yaptığım Moriça Han’dı. Burada konuşurken Hanciç’i anmamak olmazdı.

Salonu dolduran hazirunun çoğunluğu gençlerden oluşuyordu. Dinlerken ortaya koydukları samimi dikkat ve gözlerindeki ışıltı da sanıyorum Hanciç Hoca’ya dair söylediklerimi yürekleriyle anladıklarını gösteriyordu.

Kısa Saraybosna ziyaretim iki seçim arasına denk geldi:

4 Ekim günü Bosna Hersek genel seçimleri vardı. Demokratik Eylem Partisi (SDA) lideri Bekir İzetbegoviç -Aliya’nın oğlu-, Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi’ndeki Boşnak koltuğunu kazanamadı. Bu netice, “Aliya’nın siyasî mirası Bosna’da bugün nasıl algılanıyor?” sorusuna verilebilecek birçok cevabı aynı anda içeriyordu.

10 Ekim’de ben şehirden ayrılırken de reisululemâ seçimi yapıldı. 14 yıldır görevde bulunan Hüseyin-Efendi Kavazoviç’in koltuğuna Prof. Dr. Necat Grabus oturdu. Mustafa Çeriç döneminde uluslararası bir şöhrete kavuşan bu makam, Bosna şartlarında sadece dinî bir mevki değil. Cumartesi günü, tam bu noktadan devam edelim.