Türkiye’nin sondaj çalışmaları ve Ukrayna krizi

Türkiye’nin sondaj gemisi yatırımları “üç tarafı denizlerle çevrili kara parçası” retoriğine anlam katan ufuklar kazandırdı. Akdeniz’de denklemler kurması, Libya ile münhasır ekonomik bölge anlaşması imzalaması, Mısır ile benzer girişimlerin önünü açması bu yatırımların meyvesidir. Hatta Akdeniz’deki menfaatlerin “geri dönülmez” şekilde milli mesele haline gelmesi de bu gemilerin verdiği imkânladır. Kiralık gemilerle büyük stratejilerin arkası getirilemez.

Türkiye’nin bu stratejiden somut neticeler elde edebilmesiyse gemilerin ötesinde iki şarta bağlıdır. Birincisi; sondaj çalışmalarından sonuç alarak enerji havzası tespit etmesidir. Böylece diğer münhasır ekonomik bölge sahipleri için hiç var olmayan bir umut oluşturabilir. İkincisi ise bulduğu enerjiyi çıkarmasıdır. Bunu başarmak hem çok ileri teknik ve mühendislik kapasite geliştirildiği hem yatırımın finansmanına katlanılabildiği anlamına gelir. Umudun işbirliğine dönüşmesinin kapısı işte bu iki şart birleşirse aralanmış olur. Türkiye için çok farklı kazan-kazan denklemleri doğar.

Tam bu düşünceler içinde Akdeniz’de gelişmeler beklerken bir de gördüm ki Karadeniz’de bu ince stratejinin tüm şartları hızlıca oluştu. Tuna kuyusunu açan Türkiye kendi gemileriyle eliyle koymuş gibi havzayı buldu. Keşfettiği doğalgazı 2023 itibariyle kullanıma sunmak üzere altyapı yatırımlarına da başladı. Bu gelişmeleri Karadeniz’de neredeyse tek müstakil ülke olan Ukrayna muhakkak yakından takip ediyordu. Hem Ukrayna Karadeniz’deki en büyük kıta sahanlığına sahipti. Kırım’ın kontrolü kaybedilmiş olsa da Birleşmiş Milletler'in hala kabul ettiği münhasır ekonomik bölgesi de haritadan görüleceği üzere genişti.

Ukrayna’nın Türkiye ile ekonomik ilişkileri de gelişmeye devam ediyordu. Nüfusu Rusya’nın üçte biri kadar olduğu halde Rusya’nın yarısı kadar turist sağlıyordu. (Rusya 4.7 milyon – Ukrayna 2 milyon) Yüklü müteahhitlik hizmetleri alıyordu. (6 milyar USD teslim edilen – Rusya ile 11.2 milyarlık süreçte.) Rusya’dan ekonomi olarak 20 kat daha küçük olsa da Türkiye’nin ihracatındaki payı Rusya’nın yarısına varıyordu. (Rusya %2,6 - Ukrayna %1,3) İthalat anlamında da önemli bir partner olduğundan Ukrayna’nın dış ticaret hacminde Türkiye ilk 5 ekonomi arasında yer alıyordu. (Türkiye Rusya’nın da ilk 5’inde ancak Türkiye’ye yaptığı ihracat belirleyici...) Bu haliyle Ukrayna, münhasır ekonomik bölgesinde Türkiye ile enerji alanında işbirliği yapması en muhtemel ekonomiydi.

Türkiye’nin bu tarz işbirlikleriyle Karadeniz’de etkisini artırmasının ve enerji bağımlılığını azaltmasının önü ise ancak bir savaşla kesilebilirdi. Sanırım Rusya’nın güvenlik endişelerini öne sürerek Ukrayna’ya karşı başlattığı harekâtın birinci hedefinin ülkenin Karadeniz kıyılarını zapt etmeye dönmesinin gerisinde de bu gelişmeler vardır. Meriutol’u, Mariupol’u hedefe alması en önemli Karadeniz liman şehirlerinden olan Odessa’nın baskı altına alınması ve bölgeye mayın döşenmiş olması denizden gelecek tehditlere karşı kendisini güvene almak istediğini gösteriyor. Amma, bir taraftan da ekonomik yönüne işaret ediyor. Sivil ticari gemileri vurması da bu tezi pekiştiriyor.

Özetle bu savaşta Rusya çoklu kazanım sağlamak istiyor. Hem siyasi hem ekonomik sonuçlar almaya odaklanıyor. İşin ucuysa Türkiye’ye dokunuyor. Karadeniz’de ortak menfaatlerimiz yara alıyor.

Özelikle NATO kanadından Rusya’ya birçok yaptırım geliyor. Bunların önemlilerini konsolide eden bir tabloya ihtiyaç var gibi gözüküyor. Çünkü bir bilgi kirliliği de var. Teyit edebildiğim yaptırımlarla oluşturmuş olduğum bir tabloyu sunmak isterim. Sanırım dünyada ilk defa hazırlandı. Tüm gayrete rağmen gene de gözden kaçanlar olabilecekse de yeterli perspektif sunar. Hedefte oligarkların, bankaların, stratejik şirketlerin ve siyasetçilerin ağırlıklı olduğu yaptırım konusu isim ve kurumların sayısının pazartesiye çok genişlemesinin beklendiğini de söyleyeyim.