“Mardinli kadının Çeşme sevdası. Bunlardan sadece midyeci olur.”
Bu cümle bir profesöre ait… Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Adnan Yüksel Gürüz, AK Parti İzmir Milletvekili Ceyda Bölünmez Çankırı’nın Çeşme Turizm Projesi’ne dair paylaşımını alıntılayıp X’te böyle yazmış. Tepki büyüyünce paylaşımı silmiş, “Maksadı aştım” deyip özür dilemiş. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma başlattı; Gürüz gözaltına alındı, yurt dışı yasağı ve adli kontrolle serbest bırakıldı.
Sözü kınamak kolay; kınıyoruz da… Ama meseleyi bir “dil sürçmesi”ne indirip geçersek asıl dersi kaçırırız. Bu bir sürçme değil, bir röntgen. Kendini “aydınlanmış” sayan, Anadolu’ya hep yukarıdan bakan o eski “Beyaz Türk” kibrinin röntgeni…
Bir: Ünvan irfan değildir. Kürsü insana makam verir, insanlık vermez. Midyecilik ayıp mı? Bilenler bilir; 1960’larda Kadifekale’de Giritli mübadil komşularından midye doldurmayı öğrenen Mardinli gençler, yarım asırdır bu işi İzmir’in sokaklarında, plajlarında alın teriyle sürdürüyor. Çocuklar midyeyi çıkarır, kadınlar doldurup pişirir, erkekler satışa çıkar… Bir ailenin bütün emeği o tepsidedir. “Midyeci” kelimesini hakaret diye kullanan, o emeği değil kendini küçültür. Hele cümlenin öznesi “Mardinli kadın” olunca hem memleket hem cinsiyet aynı anda hedefe düşer… Çankırı’nın cevabı yerindeydi: “Mardinli olmak gururdur, emek verilen her meslek saygındır.”
İki: Algılama Yönetimi açısından bakalım. Gürüz, özründe paylaşımı Çeşme’yi yapılaşmadan koruma içgüdüsüyle yaptığını söylüyor. Çeşme’nin yatak kapasitesi tartışılabilir, tartışılmalıdır da… Ama fikre fikirle değil, kökene hakaretle cevap verince haklı olabileceği tartışmayı da kaybetti. Yıllarca “çağdaşlık” vitrini diye pazarlanan bir duruş, tek bir paylaşımla yerle bir oldu. Özür üç kez yinelense ne yazar? İnsanlar özrü değil, ilk cümleyi hatırlar. Çünkü ilk cümle hazırlıksız yakalanan zihnin kendisidir; özür ise o zihnin halkla ilişkiler bölümü… Algılama Yönetimi hakikatten yola çıkar; hakikat o ilk cümledeyse, hiçbir özür metni uçurumu tek başına kapatamaz.
Üç: Yerli ve millî… 18 Ekim’de kaleme aldığımız ve Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu’na sunduğumuz “Yerli ve millî kültür üzerine küçük bir ufuk turu”nda yazmıştık: Yerlilik bir işin “ne”sini ve “nerede”sini, millîlik ise “neden”ini ve “kimin için”ini sorar. Bu ülkenin kürsüsünde oturan biri “yerli”dir elbette. Ama Giritli mübadille Mardinli göçmeni aynı mahallede, aynı tezgâhta buluşturan ortak ruhî şekillenmeyi kavramamışsa millî olamaz. Aynı yazıda bir cümlemiz daha vardı: “Anadolu irfanı diploma ile değil, ruhun tekâmülüyle var olur.”
AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik meseleyi “ünvanlı faşizm” diye adlandırdı. Ağır ama isabetli… Yine de bir ölçüyü elden bırakmayalım: Linç dili, kınadığımız kibrin aynası olmamalı. Yargı yolu açık, süreç işliyor; hukuk gereğini yapar. Asıl ceza ise başka yerde kesilir: toplumsal hafızada… Bu millet söyleneni de söyleyeni de unutmaz.
Biline…
Hata insana, ısrar şeytana mahsus…
Einstein’e mal edilen bir söz vardır: “Das Geniale ist das Einfache zu finden.” Dâhiyane olan, basiti bulmaktır…
ABD semalarını cuma günü dört saati aşkın süre kapatan krizi okumaya çalışanlara bakıyorum; router’lar, fiber hatlar, radar beslemeleri, “bağlantı denemeleri”… Teknik ayrıntının sisinde asıl mesele görünmez oluyor. Oysa hikâye son derece basit.
Devlet adına çalışan müteahhit L3Harris, uzak bir noktada onlarca yıllık bakır hatları fibere çevirirken bir router takıyor. O cihaz sistemi her dört beş saniyede bin bağlantı denemesiyle boğuyor; 22 hava trafik merkezinin 17’sinde ses ve iletişim istikrarsız hâle geliyor.
FAA (ABD Federal Havacılık İdaresi; bizdeki Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) arızanın yerini 45 dakikada bulabiliyor. Neden mi? Bakım kayıtları kâğıt üzerinde tutuluyormuş! Belgeler tek tek karıştırılmış…
Bu ameliyat, haftanın en yoğun günlerinden birinde, güpegündüz yapılıyor. Obama döneminin İç Güvenlik Bakan Yardımcısı Juliette Kayyem bile soruyor: “Böyle bir iş cuma günü yapılır mı?”
Ulaştırma Bakanı Duffy, işin “beceriksizlik” mi yoksa arızalı ekipman mı olduğunun araştırılacağını, sistemin 50 milyar dolarlık bir yenilenmeye muhtaç olduğunu söylüyor.
Latinler “Errare humanum est” der; (Yanılmak insana mahsustur). Lâkin cümlenin bir de devamı var:”Perseverare diabolicum”… (Hatada ısrar şeytana mahsustur.) Kökü Augustinus’un vaazlarına uzanır: Kibirle yanılgıda kalmak şeytanîdir…
Hatırlayalım: Ocak 2023’te de ABD’de bütün iç hat kalkışları durdurulmuştu. Sebep? FAA’ya göre müteahhit personeli yedek veri tabanıyla eşleme yaparken “istemeden dosya silmişti.” Aradan geçen üç yılda ne değişti? Bu kez dosya değil kablo; senaryo aynı: Müteahhit eli, insan hatası ve suçlanan sistem…
Rahmetli Halit Refiğ üstat bu körlüğün kökünü 19 yıl önce göstermişti. “Tek Umut Türkiye”nin girişinde şöyle der: “Batı’nın doymak bilmeyen sahip olma, hükmetme, tüketme hırsı, dünyadaki bütün can varlığını (insanlar, hayvanlar, bitkiler) birlikte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya getirmiş durumda.”
Refiğ bu hırsın izini Truva’ya kadar sürer. Üstat, Doğu’yu temsil eden Paris’in bir adının da “koruyucu” anlamına gelen Aleksandros olduğunu tespit eder. Tercihi servet ve kudret değil, aşktır. Batı’nın örnek kahramanı ise Odisseus… Adı “nefret eden” demekmiş.
Zekâ var, beceri var, para var; eksik olan, işi koruyucu bir gönülle yapan el. Arıza insanda, çare yine maddede aranıyor: Daha çok fiber, daha çok para…
Üstadın şu cümlesi de hepimize: “Allah’ın, aklını ve vicdanını kullanmayan insanlara pek de yardımcı olduğu söylenemez.”
Bu köşede sık sık yazdık: Teknoloji sadece araçtır. Her şeyi belirleyecek olan, insanın ruhsal tekâmül düzeyidir. Vicdanı, sorumluluk duygusu, “bu işi ben yapıyorum, hesabını da ben veririm” diyebilme olgunluğu…
Hata yapan insanı affedersiniz. Hatasından ders almayıp çareyi hep makinede arayan zihniyeti ise sonunda yolcu da tarih de affetmez…
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.